Giữa Hai Bờ Đại Dương

 

California, giấc mộng làm giàu!
Hay con đường vàng đầy nước

 

Phượng Linh - Việt Điểu

 

California! California! Aâm thanh thân thương huyền diệu đó đã một thời là mơ ước của nhiều người được đến định cư.  Calif có những thành phố nổi tiếng như  San Francisco (Có cây cầu Golden Gate- kỳ quan của thế giới) , Los Angles (thủ đôâ của phim ảnh) Silicon Valley (cái nôi của nền kỷ nghệ high tech-Điện Toán).  Hôm nay, California mang nick name Golden State, người dân nào muốn "move" về đây cứ về không ai ngăn cản - khác với trước đây 150 năm.  Dân số của California trên dưới 30 triệu, với diện tích 158, 693 dặm vuông (411,013 km vuông) là một trong những tiểu bang lớn nhất nước Mỹ. Biên giới phía Nam giáp với Mễ Tây Cơ, Bắc giáp tiểu bang Oregon,  Đông giáp Nevada và Arizona, bờ Tây giáp biển Thái Bình Dương; là tiểu bang thứ 31 của Hoa Kỳ, gia nhập Liên Bang vào năm 1850.  Calif  về phương diện địa dư là sự tổng hợp của mưa mùa và khí hậu ôn hòa. Có vùng thấp 282 ft dưới mực nước biển trung bình và có nơi cao  14, 494 trên mặt nước.  Calif cũng là một tiểu bang nông nghiệp với 15%  đất đai là đô thị hoặc công nghiệp. Nhiệt độ khoảng 65 độ F (18C) tại L.A 57 độ F (14C)  tại S.F. Nhiệt độ Calf thật lý tưởng. Calif có núi và có biển, mùa Đông Calif  có tuyết ở mạn Bắc, mùa Hè có biển... từ những "địa lợi" đó, Calif thu hút rất nhiều di dân. Người ta tiên đoán rằng trong vòng một thập niên nữa (decade) người da trắng sẽ là dân tộc thiểu số.

Calif được biết đến từ năm 1848 do sự tìm thấy vàng tại Sutter’s Mill (Chỉ trước 9 ngày Hoa Kỳ và Mễ tây Cơ ký hiệp ước mua bán vùng đất này) Ông Jame Wilson Marshall-một người thợ mộc quê quán ở New Jersey, một hôm vào đầu năm 1848 đã lượm được một vài mẩu vàng trong lòng sông gần trại mộc của ông, và sau đó, khoảng tháng Tám năm ấy trên triền đồi gần nhà ông đã mọc lên những ngôi nhà chòi bằng gỗ, hoặc những lều bằng vải của hơn 400 người đi tìm vàng. Vàng! Thật có hấp lực mãnh liệt. Sau khi tin có vàng tại California người từ miền Đông tìm đường về miền Tây. Trong năm 1849 có khoảng 40,000 người đến San Francisco bằng đường biển, và có khoảng 40,000 người khác đến đây bằng đường bộ trên 6,000 chiếc xe goong do trâu bò lừa ngựa kéo. Đây là vùng đất của nguời Indian (Đa Đỏ) trước khi người thám hiểm Châu Aâu đặt chân đến.  Vào năm 1542, nhà thám hiểm Tây Ban Nha (Spanish) Juan Rodriguez Cabrillo nhìn thấy California từ ngoài biển khơi; và vào năm 1602 nhà buôn bán đường biển Sebestian Vizcaino đã neo thuyền ở miền Nam Calif, và ông đã đặt tên cho những vùng đất San Diego, Santa Catalina Island, Santa Barbara, và Monterey Bay.

Nói đến Calif, người di dân Việt Nam thường nghĩ ngay đền vùng đất có đông người đồng hương đang định cư. Nơi được mệnh danh là Thủ Đô của Việt Nam Hải Ngoại… ở đây (Calif) đồng nghĩa với sự giàu sang, ấm áp... không khác chi ở quê nhà. Nhưng, trước khi Calif trở thành tiểu bang vàng thì nó cũng đã có một thời lấy mất đi biết bao là mạng sống, bao nhiêu là cuộc đời.  Hôm nay xin mời các bạn đọc đi ngược lại thời gian cùng bước chân của những kẻ mở đường.

Hostile, khoảng 500 dặm chiều dài, là một vùng khô cháy, nắng hạn, thiếu nước… là cửa ngõ khi vào Calif.  bằng đường bộ người tìm đường đến Calif phải đi qua. Những ngày đầu tiên khi nghe Calif có vàng, người người đã đổ xô về đây bằng nhiều cách, con đường Oregon Trail, Californai Trail. Trước khi đến Calif, đoàn lữ hành đụng phải rặng Sierra Nevada chắn lối. Những dải núi cao kéo dài trùng trùng điệp trước mắt có tên Awesome Barrier. Trong dải núi ngút ngàn xanh thẳm, hoặc đỏ quạch trong bụi mù, hoặc trắng toát một màu, người ta đã tìm ra Sierra Nevada. Một vùng núi dựng đứng, Sierra Nevada, cản đường đoàn lữ hành tìm đất sống, do sự chuyển động của vỏ quả đất trong các thời nguyện đại đệ nhất, đệ nhị, các chất nham thạch đã tạo nên núi nên non. Và ở đó có những vách đá dựng trong dải Nevada cao vút 11, 00 fts (3,353 m) Nơi đây còn có  những chỗ cao vút tận mây xanh, hơn 14,000 ft  (Đỉnh Mt. Whitney) nhưng cũng có nơi thăm thẳm hun hút ăn sâu trong lòng đất. Nó đã tạo nên một sa mạc dài 430 dặm, và huớng đông có nơi lõm xuống 10, 000 ft trong vòng 10 dặm gần hồ Owens Lake. Những dải núi này kéo dài từ vùng Nam CA (Central Valley) đến San Joaquin đến tận vùng Sacramento Valley (Thủ Đô của CA)  Những người lưu dân đầu tiên tìm về lập nghiệp ở CA vào cuối thế kỷ thứ 18 và đầu thế kỷ 19 đã đụng phải rặng núi nầy. Họ phải vượt qua. Tại sao họ không đi về hướng  Bắc để qua CA?  Cứ đi đi và họ sẽ gặp Cascade Range, tiếp giáp với Sierra đầy tuyết phủ và những vùng núi lửa. Về phương Nam vượt qua? Tehachapi, San Gabriel, San jacinto và Santa Rosa tuy không cao ngút ngàn nhưng dài thăm thẳm và sa mạc Death valley sẽ ngăn cản, sẽ làm chùn bước chân.  Thôi chỉ còn một cách duy nhất (Nếu đi bằng đưòng bộ) là tìm đường xuyên qua Sierra Nevada. Cũng có những người đến CA qua đường biển, nhưng không mấy người đi. Đường biển từ miền Đông Hoa Kỳ đến miền Tây Hoa Kỳ phải vòng xuống Nam MyÕ qua mũi Cape Horn (sau này có kinh đào Panama) tốn kém và mất hàng mấy tháng trời không thuận tiện cho những gia đình đông người và không có phương tiện tài chánh. Ngày nay, hình ảnh những đoàn wagon dài hàng chục, hàng trăm chiếc với ngựa, bò, lừa và người kéo nhau đi băng ngang nước Mỹ chỉ còn lại trên phim ảnh hoặc trên các bức họa mà thôi. Ngày đó, wagon chính là phương tiện thông dụng và rẽ để làm một chuyến “xuyên bang”

Người đầu tiên tìm ra con đường bộ đến CA là Linh Mục Francisco Garces. Ông đã vượt qua được đoạn đường cam go nầy bằng cách đến sống với các bộ lạc Da Đỏ trên lộ trình ông đi về miền tây. Ông đã vượt qua sa mạc Colorado Desert  để đến được Imperial Valley. Vào năm 1774 cũng chính ông, một lần nữa, cùng hợp tác với ông Juan Bautista de Anza đã khai thông thêm một đoạn đường nối tiếp đến thành phố San Gabriel, và sau này được mọi người biết đến với cái tên “The Devil’s Highway.”

Hai năm sau (1776) một vị truyền giáo khác, Linh mục Pedro Font, cùng với ông De Anza khai thông con đường đến vùng thung lũng vịnh San Francisco. Hai ông đã vượt qua dải núi  đầy tuyết phủ (lúùc đó chưa có tên.) Khi đứng trên đỉnh núi nhìn xuống vịnh Cựu Kim Sơn (San Francisco)-Thái Bình Dương- ông đã la lên “Una gran sierra nevada- có nghĩa là “a great snowy range” và từ đó Sierra Nevada trở thành tên gọi cho rặng núi nằm dọc theo biên giới California và Nevada bây giờ. Ngoài ra còn có nhiều địa danh ngày nay đã trở thành dĩ vãng, không mấy người biết đến. (Tejon Pass-bây giờ là một đoạn xa lộ số 5 nối liền Nam Bắc California-Nằm giữa Thung lũng Joaquin Valley và Los Angeles.)

Nevada Sierra là một dải núi liên tục đã cấu tạo từ 130 triệu năm trước từ một vùng biển trồi lên từ thuở hồng hoang-nguyên đại địa chất thứ nhất-là những nham thạch hoa cường mà thành. Sự hình thành của rặng Sierra kéo dài đến mãi vài triệu năm trước đây đột biến thành những ngọn núi đá cao ngất (đỉnh Mt. Whitney 14,496 ft). Bây giờ đến Calif không còn trở ngại nữa. Có thể dùng xa lộ 80 nằm ở mạn bắc Calif  đi qua các tiểu bang Nevad, Utah, Wyoming, Colorado, Kansas, Missouri, Idaho, Iowa, Newyork… để đến miền Đông Hoa Kỳ. Và chúng ta cũng có thể dùng 70 hoặc 40 để đến Calif từ những tiểu bang nằm ở mạn Nam. Muốn đi nhanh đã có phi cơ, muốn ngắm cảnh hùng vĩ của núi đồi sa mạc, muốn thưởng thức những đêm nóng trên Sa Mạc du khách có thể dùng xe lửa.

California, thật xứng đáng là Golden State. Hiện nay, nói riêng nền kinh tế của Calif đứng hàng thứ 5 trên thế giới; kỹ nghệ điện toán đứng hàng đầu (Silicon Valley); về thể thao có đội Banh Bầu Dục (Football) 49er, dã cầu (Baseball) có đội A’s… và rất nhiều đội bóng rổ nổi tiếng. Riêng cộng đồng người Việt tại Calif cũng đứng hàng đầu với Nam Calif (Quận Cam) gần nửa triệu và vùng Bắùc Calif (Thung Lũng Hoa Vàng) hơn 300 ngàn người. Nói vui với nhau, người ta có câu :

“Cali đi dễ khó về, trai đi có vợ, gái về có con” để nói lên tấm lòng của người Việt muốn được đến sinh sống tại Calif. Tuy nhiên, không phải tất cả mọi người Việt đều muốn đến Cali, hoặc Calif thật sự là vùng đất đầy mật ngọt và hái ra vàng… thưa không hẳn như thế. Calif còn đồng nghĩa với tội phạm và nhiều tệ đoan xã hội. Los Angeles là một trong hai thành phố tội ác cao nhất nước Mỹ (đứng sau Chicago-Illinois) - kỳ thị chủng tộc ngấm ngầm(Vụ Rodney King.) San Francisco là thành phố nổi tiếng với các vụ đồng tình luyến ái , tự do luyến ái. Cùng tại 2 thành phố nầy, những kẻ không nhà, vô gia cư, thất nghiệp đầy dẫy. Cũøng tại Los Angeles (Thiên Thần Lạc Lối) năm 1998 người ta đã phát giác một nhà may đã nhốt hàng trăm công nhân nhập cảnh lậu từ Trung Quốc đến và bị làm lao nô trả nợ. Los Angeles là nơi sản xuất ra hàng trăm cuốn phim mỗi năm và cũng từ nơi đó tội ác và bạo động đã được đem lên màn bạc đầu độc giới thanh thiếu niên làm đau đầu các nhà giáo dục và xã hội. Đạo đức và kim tiền tranh nhau từng tấc đất tại thành phố Thiên Thần Lạc Lối đã nói lên phần nào những mặt tiêu cực của Calif.

Đất nào, thời nào, xã hội nào cũng có tốt và xấu. Với người Á Đông (nói chung) Việt nam (nói riêng) chuyện tái ông thất mã đã là câu chuyện ngụ ngôn cho thấy quan niệm trung dung của người Việt Nam cho nên câu chuyện nầy sẽ không làm bận lòng người di dân từ đất Việt. Đất lành chim đậu-hy vọng rằng các thế hệ Việt nam sau nầy sẽ học được những bài học từ cha ông (Thế hệ thứ I) từ các dân tộc khác (Nhật Bổn) để có cho mình một hướng đi đúng. Chim có tổ, người có tông. Người Việt dù ở môi trường nào cũng sẽ giữ được cái tốt của xứ mình và học hỏi được cái tốt của xứ người.

 

Phượng Linh - Việt Điểu
Thanksgiving Day 2000