Nguyễn Tất Nhiên, Đời Thơ Còn Lại
Nguyễn Phước Nguyên
Ta phải khổ cho đời ta chết trẻ
Phải ê chề cho tóc bạc với thời gian
Phải đau theo từng hớp rượu tàn
Phải khép mắt sớm hơn giờ thiên định!
(Vì Thượng Đế từ lâu kiêu hãnh
Cầm trong tay sinh tử muôn loài
Tình ta vừa gánh nặng thấu xương vai
Thì em hỡi, ngai trời ta đạp xuống)
trích bài thơ Giữa Trần Gian Tuyệt Vọng - 1972
(khắc trên mộ bia của Nguyễn Tất Nhiên)" Mày biết, tao ngày xưa hãnh diện bao nhiêu khi thấy ai cũng biết mình qua mấy bài thơ phổ nhạc của Phạm Duy thì bây giờ tao lại đau bấy nhiêu. Người ta chỉ biết đến tao qua vỏn vẹn mấy bài thơ đó! Mình có một đời thơ còn lại. "
Qua nhạc sĩ Phạm Duy, Nguyễn Tất Nhiên thành danh với những bài thơ 5 chữ về tình yêu sinh viên, học đường - những hạnh phúc ngoài tầm tay, những thiên đường đã khép...
Tôi gặp anh trước đó có hai lần. Chỉ là sơ giao qua vài người khác. Mỗi lần, chỉ là chia đọc vài bài thơ bản thảo của nhau.
Câu nói trên anh đã nói với tôi vào những ngày tháng này, gần mười năm về trước. Trong lần gặp gở thứ ba. Lần cuối. Khoảng nửa năm sau, tin anh qua đời. Ngày 3 tháng 8 năm 1992.
Hôm nay chép lại vài bài thơ của anh.
Những bài lục bát. Trong đó, những Minh Khúc, là những bài thơ cuối đời của anh. Rất riêng.
Những bài thơ theo thể tự do. Phản phất trong đó - nhân sinh quan, triết lý, chiến tranh, thân phận con người và cuộc sống riêng anh. Tôi yêu những bài thơ này, nhất bài Tâm Dung.
Để gọi là tưởng niệm. Và để gọi là chiu chắt tiếng thơ anh. Một đời thơ còn lại...
oOo
Chở Em Đi Học Trường Đêm
chở em đi học, mưa, chiều
tóc hai đứa ủ đôi điều xót xa
mưa thánh thót, mưa ngân nga
(hình như có bão bay qua thị thành)
bàn tay thiếu máu lạnh tanh
cóng tôi chịu đựng cho đành luyến thương
chở em đi học, mưa, buồn
tôi, Honda cũ trèo luôn dốc đời
thình lình chết máy như chơi
đừng toan tính chuyện xa vời, nhé em!
đèo nhau qua dãy cột đèn
khẳng khiu soi rọi đường đêm bước người
bóng xấp nhập, bóng tơi bời
bóng co, bóng dãn, bóng trôi dập dềnh...
(dối gian như bóng dối hình
dối gian theo những lời tình gió bay...)
đèo nhau qua đoạn đời này
cầu Trương Minh Giảng nghe đầy hoàng hôn!
mưa rỉ rã, mưa nguồn cơn
mưa tê tái thịt, mưa chường chán da...
chở em đi học, mưa nhòa
đường loang loáng nước lập lòa bóng cây
lạnh vừa đủ siết vòng tay
run đi em, để sau này nhớ nhau
chở em qua vũng lầy nào
xe lăn bánh chợt vào sâu tội tìnhoOo
Minh Khúc 5
tay đèn ngoắc bóng phố khuya
phố khuya khuya phố chia lìa ước mơ
và, cô đơn giết mòn chờ
và, hun hút có ai ngờ vẫy theo?
cô liêu tôi đứng nghe chiều
bảo đêm khuya thức bao điều tàn phai
và, mang cũ kỹ thêm vài
và, tôi đứng đợi ngày mai chút giàoOo
Minh Khúc 6
đường không gian - đã phân ly
đường nhân gian - đã một đi không về
những con đường mịt sương che
tôi vô định lái chuyến xe mù đời
cu tí ngủ gục đâu rồi ?
băng sau, ngoái lại, bời bời nhớ con!
đường trăm năm - nát tan lòng
đường ngàn năm - hận, xin đừng trả nhau!
những con đường cuối năm nào
cho tôi tìm lại cành đào ba sinh
khi em lễ mễ với tình
thắp nhang tạ tội sinh thành con đi
đường chung đôi - đã chia đời
đường chia đôi - vẫn hơi người quẩn quanh
chim đêm tiếng hót đau tình
đau tim tôi chở lòng thành kiếm emoOo
Minh Khúc 7
ơn đời tha thứ cho nhau
ơn người buông thả nhau vào lảng quên
ơn sông kỷ niệm dòng hiền
mang mưa hiện tại kêu thềm nhà
xưa:
nhà xưa
có lửa hương vừa
có đau đớn đủ
có chưa trọn đời
có dòng nhẫn nhục rơi
rơi... xuống môi run rẩy khóc muồi trăm năm
có chung mang một chỗ nằm
có riêng quang gánh nên
đường đôi
nơi!ơn chim hót tiếng thương người
sáng nay thức dậy
vườn đời
thiếu
nhau!oOo
Minh Khúc 10
đẩy nhau đến tận tàn đời
đủ chưa? đau khổ bật lời yêu thương
hiu hiu gió nhẹ nhàng, thường
bóng cây thư thả động lòng tháng năm...
xô nhau cuối tận đường hầm
gặp chưa? tia sáng từ tâm nhiệm mầu
hay là hóc hiểm thâm sâu
vẫn nuôi ích kỷ cho màu tàn phai...
dìu nhau trên những đường dài
đâu đâu cũng tiếng người thay đổi lòng
rồi sao? có thấy chi không?
con ơi, bố mẹ diễn tuồng sinh ly...oOo
Tâm Khai
gian truân lắm mới hôn người
chiếc hôn tình lớn đem đời nhau theo...
hôn em phớt nụ hôn liều
bỗng nghe trật tự khá nhiều đỗi thay!
(ví dù nội cỏ ngàn cây
cũng môi trường đúng mới khai lá cành
mới đơm bông, mới trái lành
như tôi hướng thiện bởi tình thăng hoa!)
hôn em thảng nụ bất ngờ
âm ba phản xạ đào sâu, tận cùng
như trời hoảng đất bàng hoàng
như không phải thế...
tim
ngừng
đó thôi!
hôn em
chấn động
đầu đời
chiếc hôn tình lớn kiếp người đôi giây!oOo
Tâm Sương
hôn em
mới nụ hôn hồng
sao
nghe trong nắng sớm hong vàng chiều?
hôn em
mới nụ yêu kiều
sao
nghe trong dấu yêu nhiều tiếc thương?
hôn em
mới nụ chưa từng
sao
nghe vô lý khi từng vẫn chưa?
hôn em
nụ thiệt thà mà!
sao
chân giả kệ cái là khổ đau?
hôn em
nào ấy hôn đầu
để
nghe
thiên cổ
ngàn sau
cũng ngần ấy thôi - một nụ ân cần ấy thôi - sương
khóc trên từng xác hoa...oOo
Tâm Sân
1.
làm thơ là đùa giỡn
đùa giỡn một cách nghiêm chỉnh
thi sĩ
là kẻ phải biết thế nào là luật chơi
khi đùa giỡn với ngôn ngữ
là hiến đời cho thơ lúc
hiến thơ cho đời
2.
vợ đi sanh đã ba bữa nay
một mình ở nhà đấu võ rừng với
thằng con chưa đầy hai tuổi
chợt phác giác ra
một cây tài làm bố
nội trợ đảm đang
tắm rửa con kỹ lưỡng hơn tắm rửa mình
tốt lắm
nên phát triển
thứ nghệ thuật này chẳng khiến ai
xốn xang ganh tị
3.
luật chơi
thi sĩ
là kẻ
phải gục ngã thảm thiết
gục ngã tận bình sinh
trong trò đùa ngôn ngữ
ngã gục vì không tin
văn chương gian lận mình
bởi chế độ
bởi chính trị
bởi xã hội vật dục
bởi vận tốc văn minh xô sấp ngửa trắng trợn từng ngàyoOo
Như Là Hôm Qua
người đẹp cúc của mày đã đi
quân trường giòn tiếng súng
ôi tình yêu nổ giòn
nổ
giòn tan
người ấy... cúc của mày đã đi
quân trường giòn tiếng súng
mặt bia nào nát ruột tan lòng
mày nghiến răng
mày lãy cò điên loạn
mày lãy cò công phá tình yêu
mày lãy cò
tao nghe
thôi mày
mình đã hết thời mơ em nón lá
học chung trường mai mốt sẽ chung đôi
dẫu chưa già... mình cũng sẽ hai mươi
cũng đủ sức mỉm cười nghe tin vài đám cưới !
nghe mày
mình đã hết thời mơ em nón lá
đời chông gai đau đớn tuyệt vời
hãy cởi bốt-đờ-sô ra mà mạnh dạn bước lên chơi
mày sẽ thấy máu tim tươi ràn rụa
mày sẽ nhớ sân trường nhiều nắng lụa
nhớ người yêu nhí nhảnh băng qua đường
tóc thề lay nhè nhẹ gió đưa hương
mày sẽ nói ngập ngừng trong hơi thở
hà... không ngờ em ác quá cỡ !thần tượng cúc của mày đã ra đi
quân trường giòn tiếng súng
mặt bia nào trong tầm bắn sĩ quan tương lai tên
thằng thọ
đạn xuyên tâm
đạn rỗ tả tơi khuông mặt em rạng rỡ trăng rằm
tự gắp đạn lấy tim mình !
hai năm sau cúc của mày
duyên của tao cũng đi !
thảm hơn chuyện thảm của mày
tao không có bia nào để nhắm
hai năm sau cúc của mày
duyên của tao đi đảo guam
mười lăm năm sau cúc của mày
tao nhớ in tuồng mới hôm qua !oOo
Tâm Dung
1.
có thể nào trẻ thơ sống bên ngoài lòng mẹ? có thể nào anh sống ngoài tầm mắt em?2.
anh phải bước ra ngoài tất cả để dọn mình kém hèn như cỏ dại, và sương lành sẽ đẫm rượi bàn chân em, lúc ấy cho dù em chỉ nhìn thu hút bởi những giọt sương lóng lánh ươm những tia nắng khiết dịu đầu ngày rực rỡ dù em chỉ xao hồn theo khoảng gió lay động tóc mai dù em chỉ lâng lâng thở tiết mùa xuân ban phát hương thơm cùng óng ả... dù em chẳng quan tâm đến thứ gì đã êm ái đệm lòng chân dù gì anh cũng cảm tạ một lần được rạp mình vô âm dưới gót được một lần nâng chở bước em qua...3.
tình yêu sao mà, em ơi tình yêu sao mà... anh quằn quại dưới gót bước chân ngày sống vội, tình yêu sao mà tình yêu sao mà... em ơi thời gian chậm kéo ngày sống anh lê thê tù tội.4.
vì người yêu thương trời đất cũng yêu thương, vì em đang ban phát yêu thương, vì anh cũng là thành phần muôn một của đất trời, nên cho dù em không hay không biết yêu thương vẫn thấm nhuần đều trên cuống đọt ngàn xanh dù em không biết không hay anh vẫn lan âm thầm khắp mặt địa cầu bất đồng khí hậu nhưng phải chăng em, nơi đá khô đất khó nào mà không diệp lục phải chăng em, đồng hoang man dã nào mà không có hoa chỉ tay em ? vì em đang ban phát yêu thương nên anh khẩn xin là cọng cỏ được lần nào của chân em, tội nghiệp cho anh lòng còn ham muốn, tội nghiệp cho anh một đơn thân cỏ dại đòi chỉ riêng dành cho nhón ngón nhịp nhàng từng mỗi nhịp tim...5.
tình yêu sao mà đau khổ với khổ đau, toại nguyện phải chăng là hạnh phúc? em lý lẽ gần nhau tình sẽ chết, vậy người ta sinh ra, sống, để làm chi?6.
anh cô đơn hát vu vơ lời gì vô ý chỗ đám đông nơi con người dễ dàng phỉ báng kẻ điên khùng, ấy chết, anh chẳng thể viện lý do cuộc sống vắng em, dù em sẽ tin, nhưng thảm trải dưới chân có lời nào giải thích? dưới chân tình yêu, anh xin thành khẩn hứa chịu đựng ngang nhau hết thảy kẻ thân, thù.7.
có thể nào môi mẹ không cần má con thơ? em từ tâm anh tin tưởng sống chẳng thể nào...8.
anh vẫn ngây thơ trong sáng như thời mới lớn như thuở mười bốn mười lăm làm thơ yêu em mà ngủ phương phi trên nệm-gối-thơ mình, anh vẫn thắm tươi hy vọng như thời mới lớn như thuở mười sáu mười bảy làm thơ yêu em mà thức dậy trên thảm-cỏ-thơ mình hướng mũi về gần một đóa hoa hàm tiếu hít ắp đầy hai cánh phổi lành tươi luôn được tinh lọc bởi những mỗi bình minh bầu hồng căng sữa nắng rồi sau cơn ngây ngất đê mê anh dồi dào năng lực sống suốt hai mươi bốn giờ, anh vẫn tin yêu thành tín như thời mới lớn như thuở mười tám mười chín làm thơ yêu em mà quì hôn lên bóng người yêu đổ dài vào công-viên-thơ mình rồi trong cơn chiêm ngưỡng triền miên anh hoàn toàn chẳng còn bất cứ tiếng gì từ chung quanh đường phố chợ người điệp trùng xe cộ, để, tiếng đều đều thạo việc ong đàn xây tổ, để, tiếng tung tăng bướm lũ rập rờn vẩy màu thành bài ngợi ca hoa ngàn hiền khoe mơn mởn sắc, để, anh hoài hoài cặm cụi ngồi lựa từng cọng-rơm-sợi-lác-thơ mình những mong manh dệt thành chiếc-đệm-chất-phát-tình-yêu dài trải bằng suốt kiếp người này cho nhỏ nhẹ đôi bàn chân em đời còn mềm mại mãi...9.
tình yêu sao mà thê thiết quá em ơi, anh chẳng thiết ai hay mình sống chết, anh chỉ thiết nột bàn tay cần thiết vuốt má cho đêm không nhất thiết thuốc an thần !10.
anh muốn dụi tóc vào những ngón tay em cho hiện ra vài điểm bạc, cho thời gian đẹp phôi phai, cho sen lòng anh ngày mỗi thêm một đóa, cho hoa huệ hoa trang em đong đưa ngần ấy búp nhỏ đơm hương cho gió tình thơm tho không phân biệt chiếm hữu, tự do.11.
mặt đất kia phù sa đắp bồi cho lúa no hạt mởn mơ bông, ruộng lòng anh đòng đòng tươm mắn sữa vì em là mưa hạ nắng đông là suối sông nguồn lượng cho rễ ngon khoáng chất trẩy hoa cành, vườn lòng anh xanh ngát tận chân trời vì em là yêu thương không phân biệt hoa nào là hoa hạnh phúc quả nào là quả đau thương.12.
buổi sáng tinh khôi bừng mắt dậy thấy hoa lá không tên bóng động hình bên cửa sổ đùa gió vui sương, môi cười theo hồn nhiên nụ, hoa cười hay anh cười? trưa trưa rực nắng chan vàng đồng hướng dương hực vàng một cánh ngút ngàn chân mây, những nụ cười hàm tiếu tròn đầy, anh cười hay hoa cười? chiều chiều nghiêng nghiêng nắng dịu nghiêng nghiêng mình chào người và người chào đáp lại, người cười hay tim cười? buổi tối anh ngon lành êm ả ngủ, thở đều hòa nơi một kẽ ngón chân em, em thở hay anh thở...oOo
Tôi không biết luận thơ hoặc chiết giải những câu thơ tuyệt mỹ - bàn luận chữ nào hay, cắt nghĩa ý nào đẹp. Tôi chỉ biết mình đọc và cảm nhận được những gì mình đã. Đôi khi là rung động. Nhẹ nhàng. Hay mãnh liệt.
Cũng bằng những rung động đó, tôi đã chép lại, ở trên, những bài thơ của Nguyễn Tất Nhiên. Phần cảm nhận, xin dành riêng cho bạn đọc. Và phần kết luận, cũng là của bạn. Chỉ xin ghi lại hôm nay những tâm tình mãi dành cho một người thơ, đã sống cho thơ. Đến trọn cuộc đời. Như anh đã.
cùng em ngàn dậm ra đi
chung nghe thiên lý đường về trong tim.
(NTN)Nguyễn Phước Nguyên